Open Access week (voor onderzoekers)

Via verschillende wegen is al aangekondigd dat aanstaande maandag wereldwijd de Open Access week begint. Toch wil ik er hier op mijn weblog ook nog even aandacht aan besteden. Degenen die mijn weblog een beetje volgen die weten inmiddels wel dat ik een groot voorstander van Open Access publiceren ben. Die mening en ook een beetje praktische inleidende informatie werden al in een van mijn eerdere posts duidelijk.

Ik ben ook wel realistisch (hoop ik) en zie dat de Open Access beweging een traject is en dat het tijd kost om deze beweging op gang te brengen. Des te belangrijker zou ik zeggen om nu te zaaien, zodat er later geoogst kan worden. Mijn belangrijkste advies is dus: gebruik deze Open Access week om meer inzicht te krijgen in wat Open Access is en hoe het werkt en vooral hoe je nu maatregelen kunt nemen om er voor te zorgen dat toekomstige publicaties niet achter ‘ slot en grendel’ komen te staan. Want helaas heeft digitalisering op het gebied van de wetenschap er nog niet toe geleid dat kennismonopolies doorbroken worden maar er vooral toe geleid dat abonnementen duurder worden (digitale abonnementen zijn over het algemeen duurder dan papieren abonnementen). Een tweede voordeel van het publiceren in een repositorium is dat daarmee goede opslag en toegankelijkheid gegarandeerd is. Zeker voor iets onbekendere tijdschriften is het niet ondenkbaar dat ze een keer ophouden te bestaan en dat vanaf dat moment de digitale toegang wellicht ook minder goed onderhouden wordt. Door iets in een universiteitsrepositorium te plaatsen blijft de publicatie goed toegankelijk. 

Mijn idealistische advies is: zoek vanaf nu naar uitgevers die het toestaan om de orginele uitgevers-pdf van boeken en artikelen (eventueel na een embargo-periode) in het repositiorium vrij beschikbaar voor de hele wereld te maken. Dit advies is idealistisch niet omdat deze uitgevers er niet zijn, maar omdat ik ook wel begrijp dat als de mogelijkheid bestaat om iets bij Brill of Routledge of Harrasowitz te publiceren dit erg aantrekkelijk klinkt, wellicht voor veel mensen aantrekkelijker dan Amsterdam University Press of Leiden University Press (voorbeelden van uitgevers die open access publicatie toestaan). Maar als er zich onder mijn lezers echte idealisten bevinden die vinden dat Libanese, Ghanese en Colombiaanse studenten net zoveel recht op hun wetenschappelijke ontdekkingen hebben als Nederlandse en Amerikaanse studenten dan is dit dus mijn advies: laat je werk vanaf nu alleen nog maar publiceren door uitgevers die Open Access ondersteunen. Op deze manier schaar je je bij een groeiende groep pioniers die naar mijn bescheiden mening op termijn ‘ gelijk zal krijgen’

Voor de niet-idealisten onder ons die toch hun Open Access steentje bij willen dragen zijn er ook nog volop opties:

– Alles van voor 1997 mag zonder verdere toestemming in het repositorium (uitgevers pdf)

– Alles waarvoor geen schriftelijke overeenkomst getekend is mag in het repositorium (uitgevers pdf)

– De meeste uitgevers staan toe dat de auteur een auteursversie in het repositorium plaatst. (Wat mag volgens de uitgever kun je nagaan op Sherpa). Hier moet ik wel bij opmerken dat dit dus betekent dat er verschillende versies van een artikel in omloop komen en dat dit verwarring kan zaaien bij verwijzingen. Ik laat het geheel aan iedere onderzoeker zelf over om de afweging tussen ‘vorm’ en ‘ informatie’ te maken, maar als je naar mijn persoonlijke mening vraagt dan vind ik dit niet de meest ideale oplossing.

– Er zijn altijd onderhandelingsmogelijkheden, ook bij de grote gevestigde uitgevers. Zo staan uitgevers die over het algemeen een beleid voeren dat het opnemen van uitgevers pdf’s niet is toegestaan het vaak toch toe als er voor een individueel artikel toestemming wordt gevraagd (dit kan ook via het auteursrecht informatiepunt). Ook kun je bij het opstellen van nieuwe contracten onderhandelen over het vrij beschikbaar maken van een publicatie bijvoorbeeld na een embargo periode.

– Denk ook bij het aanvragen van projectgelden na over Open Access publiceren. NWO bijvoorbeeld behoort ook tot een van de voorvechters van Open Access publiceren en als er dus in een projectvoorstel al rekening wordt gehouden met deze vorm van publiceren dan heeft een uitgever weinig keus. En natuurlijk geldt dat naarmate meer onderzoekers zich hard maken voor de Open Access zaak, uitgevers gedwongen worden om hun beleid aan te passen en hun monopolies op te geven.

– Tot slot wil ik ook nog het volgende aangeven, maar daar moet ik duidelijk bij zeggen dat dit niet om bibliotheekbeleid of universiteitsbeleid gaat. Er zijn onderzoekers die de strategie hanteren dat zij alles wat zij publiceren in het repositorium zetten en vervolgens het initiatief neerleggen bij de uitgever. Zolang de uitgever niet klaagt laten ze het staan en alleen als de uitgever verzoekt om het te verwijderen of onder embargo te plaatsen, doen ze dit. Zoals gezegd dit is geen universiteitsbeleid en de verantwoordelijkheid ligt bij de auteur, maar voor de volledigheid noem ik de mogelijkheid toch maar even.

 Ter gelegenheid van de Open Access week is er een mooie (tijdelijke) website gemaakt met daarop nog veel meer informaite. Zie hier

Be Sociable, Share!
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply